Αυτή ήταν η πρώτη φορά που ήρθα σε επαφή με τη γραφή της Ελένης Κοτσοβόλου, και οφείλω να ομολογήσω πως η γνωριμία μας μέσα από τη «Ματωμένη Αυγή» σίγουρα της εξασφάλισε μια νέα αναγνώστρια.
Η ιστορία μάς συστήνει την Ουρανία, ένα μικρό κορίτσι που η παιδικότητά του τερματίστηκε βίαια με το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στους παγωμένους δρόμους της Αθήνας, εκεί όπου τα καμιόνια μάζευαν κάθε αυγή τους νεκρούς από την πείνα, μέσα από την πορεία της Ουρανίας, η συγγραφέας αποτύπωσε άψογα την Ελλάδα της Κατοχής. Το κορίτσι να χάνει τα πάντα και να αναγκάζεται να ξενιτευτεί, αναζητώντας τα αυτονόητα, μια αγκαλιά απεγνωσμένα κι ένα πιάτο φαγητό.
Η διαδρομή της ήταν ένας διαρκής ξεριζωμός: από την Αθήνα βρέθηκε στην Κρήτη (σε ένα χωριό όπου ένιωσε για λίγο την ασφάλεια μιας νέας οικογένειας), πίσω ξανά στην πρωτεύουσα, και τελικά στη Γερμανία ως μετανάστρια, αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Σε κάθε της βήμα, η Ουρανία βίωνε την απώλεια, καθώς οι άνθρωποι γύρω της έφευγαν και οι τόποι αρνούνταν να γίνουν το μόνιμο σπίτι της. Το μόνο σταθερό σημείο αναφοράς σε αυτή τη θυελλώδη ζωή ήταν ένα ζευγάρι σκουλαρίκια με κωνσταντινάτα φλουριά: ένα κειμήλιο της μητέρας της που λειτουργούσε ταυτόχρονα ως υπενθύμιση του παρελθόντος και ως ιερό φυλαχτό που την προστάτευε από το σκοτάδι.
Αυτό που με κέρδισε απόλυτα στη γραφή της Κοτσοβόλου ήταν ο ρεαλισμός και η προσοχή της στις λεπτομέρειες. Δεν δίστασε να δείξει τη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης φύσης που ξυπνά σε καιρούς ανέχειας: την εκμετάλλευση, την προδοσία, το ηθικό ναυάγιο, τον εξευτελισμό. Παράλληλα, όμως, ανέδειξε και τις μικρές, σημαντικές στιγμές που κρατούν τον άνθρωπο ζωντανό: όπως μια απλή ροζ καραμέλα, που στα μάτια ενός πεινασμένου παιδιού φαντάζει ολόκληρος θησαυρός.
Ο τίτλος του βιβλίου, «Ματωμένη Αυγή», αποδείχθηκε εξαιρετικά εύστοχος. Όπως η αυγή διαδέχεται τη νύχτα αποκαλύπτοντας και το φως αλλά και τις ασχήμιες που έκρυβε το σκοτάδι, έτσι και η ζωή της Ουρανίας ήταν γεμάτη από στιγμές όπου η ελπίδα ερχόταν πάντα με ένα βαρύ, αιματηρό τίμημα. Ο χαρακτήρας της χτίστηκε με τρομερή ανθεκτικότητα. Παρά τα χτυπήματα της μοίρας, δεν λύγισε, αποδεικνύοντας πως ο ξεριζωμός μπορεί να σε σκληρύνει, αλλά ταυτόχρονα να σε οπλίσει με το θάρρος που χρειάζεται για να διεκδικήσεις τελικά την ευτυχία που σου αξίζει.
Κλείνοντας τη «Ματωμένη Αυγή», έμεινα με έναν κόμπο στον λαιμό αλλά και με μια αίσθηση ανακούφισης για τη λύτρωση της ηρωίδας. Είναι ένα εξαιρετικό οδοιπορικό επιβίωσης που τιμά τη μνήμη εκείνων που πάλεψαν με τα θηρία του πολέμου και της φτώχειας.
Πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα που δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή των γεγονότων του ’40, αλλά εστιάζει στο ανθρώπινο κόστος του πολέμου, στην πείνα, στον ξεριζωμό και στον αγώνα για επιβίωση. Και αυτά ακριβώς βρήκα στις σελίδες του.
Κι αναρωτιέμαι, από τι υλικό είναι άραγε φτιαγμένη η ανθρώπινη ψυχή, ώστε να μπορεί να χάνει τα πάντα ξανά και ξανά, και παρ’ όλα αυτά να βρίσκει το κουράγιο να ριζώσει από την αρχή σε ξένο χώμα;
Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Ματωμένη Αυγή – Ελένη Κοτσοβόλου – Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών